Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – dieta w okresie zaostrzenia

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – dieta w okresie zaostrzenia

Dieta w trakcie zaostrzeń wrzodziejącego zapalenia jelita grubego – zalecenia

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, w skrócie WZJG, jest przewlekłą chorobą zapalną należącą do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit. Stan zapalny obejmuje błonę śluzową odbytnicy, a w zależności od rozległości choroby może rozprzestrzeniać się na kolejne odcinki jelita grubego. Choroba ta przebiega najczęściej pod postacią ostrych rzutów, czyli zaostrzenia objawów.

Właściwe żywienie w tym trudnym czasie staje się kluczowym wsparciem leczenia. Odpowiednio skomponowana dieta może pomóc ograniczyć dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, zmniejszyć jego obciążenie oraz dostarczyć energii i składników odżywczych, ograniczając ryzyko rozwoju lub pogłębienia niedożywienia. Jak zatem dostosować jadłospis w trakcie zaostrzenia WZJG? Co jeść, a czego unikać?

Czym jest zaostrzenie WZJG i jak wpływa na jelita?

Zaostrzenie (nazywane również fazą aktywną lub nawrotem) wrzodziejącego zapalenia jelita grubego to okres, w którym dochodzi do nasilenia stanu zapalnego, któremu towarzyszą uciążliwe dolegliwości. WZJG uszkadza błonę śluzową jelita grubego, a w cięższych przypadkach może prowadzić do powstania owrzodzeń. Choroba ta z natury charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem okresów zaostrzeń i remisji, czyli wyciszenia objawów.

Objawy WZJG

Najczęstszym objawem choroby jest biegunka z domieszką krwi. Mogą towarzyszyć jej również inne dolegliwości, takie jak:

  • bóle brzucha,
  • niezamierzony spadek masy ciała,
  • osłabienie,
  • stan podgorączkowy lub gorączka.

W rzadszych przypadkach, gdy stan zapalny dotyczy wyłącznie odbytnicy, mogą pojawić się również zaparcia.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – dieta w trakcie zaostrzenia

Właściwie dobrana dieta w okresie zaostrzenia choroby ma na celu złagodzenie uciążliwych objawów, odciążenie jelita objętego stanem zapalnym oraz uzupełnienie ewentualnych niedoborów pokarmowych, zmniejszając ryzyko niedożywienia. Dieta nie zastępuje leczenia farmakologicznego, ale odpowiednio dopasowana może pomóc w pokryciu zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze, poprawić tolerancję posiłków oraz ograniczyć ryzyko niedożywienia.

Dieta lekkostrawna i niskoresztkowa

Dieta w trakcie rzutu choroby, zwłaszcza w przypadku nasilenia biegunek, powinna być odpowiednio zmodyfikowana. Zaleca się w tym czasie stosowanie diety lekkostrawnej z eliminacją produktów i pokarmów źle tolerowanych, aby odciążyć przewód pokarmowy, a tym samym ułatwić trawienie i wchłanianie składników odżywczych.

W trakcie zaostrzenia objawów WZJG zaleca się ograniczenie spożycia błonnika nierozpuszczalnego, który przyspiesza perystaltykę i może mechanicznie podrażniać zmienioną zapalnie ścianę jelita. Najwięcej błonnika nierozpuszczalnego znajdziemy w produktach pełnoziarnistych (np. pieczywie razowym, kaszach), otrębach pszennych, orzechach czy nasionach – w tym czasie lepiej z nich zrezygnować.

Ograniczenie tłuszczu

Dieta na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie zaostrzenia powinna również uwzględniać zmniejszone spożycie tłuszczu. Potrawy tłuste, smażone i wysokoprzetworzone mogą być gorzej tolerowane oraz nasilać niektóre dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W okresie zaostrzenia warto ograniczyć m.in. tłuste mięsa, dania typu fast food, produkty smażone oraz słodycze zawierające duże ilości tłuszczu i cukru.

Eliminacja produktów drażniących

Aby dodatkowo nie obciążać przewodu pokarmowego, starajmy się unikać produktów, które mogą podrażniać jelita lub nasilać biegunkę. W tym trudnym czasie warto zrezygnować z:

  • drażniących napojów – mocnych naparów kawy i herbaty, napojów gazowanych, alkoholu oraz soków owocowych o wysokiej zawartości fruktozy (m.in. bananowy, jabłkowy, winogronowy, gruszkowy, ananasowy),
  • owoców drobnopestkowych – truskawek, malin czy poziomek, których pestki mogą mechanicznie podrażniać jelito, wpływając na dolegliwości bólowe,
  • pikantnych potraw i słodyczy o dużej zawartości cukru,
  • żywności wysokoprzetworzonej.

Podczas zaostrzeń chorób zapalnych jelit może dojść do przejściowej nietolerancji laktozy. Z tego względu, w zależności od naszej indywidualnej tolerancji, pomocne może okazać się zastosowanie diety bezlaktozowej.

Małe i częste posiłki

Zamiast dużych porcji, starajmy się spożywać mniejsze, ale za to częściej. Takie rozwiązanie jest lepiej tolerowane przez organizm, a jednocześnie pozwala nam łatwiej dostarczyć niezbędnej energii i składników odżywczych.

Odpowiednie nawodnienie

Biegunka, zwłaszcza przewlekła, zwiększa utratę wody i elektrolitów. Aby zapobiec groźnemu odwodnieniu, warto regularnie sięgać po płyny – nawet wtedy, kiedy nie odczuwamy pragnienia. Zamiast wypijać od razu duże ilości na raz, popijajmy wodę małymi porcjami przez cały dzień. Taki sposób nawadniania nie obciąża przewodu pokarmowego, a jednocześnie może wspierać wchłanianie płynów i zapobieganie nudnościom.

Wysokobiałkowa żywność medyczna

Kiedy brakuje nam apetytu lub tradycyjne posiłki są przez nas źle tolerowane, cennym wsparciem mogą okazać się doustne preparaty odżywcze zalecone przez lekarza. Stanowią one skoncentrowane źródło energii i łatwo przyswajalnego białka, zamknięte w niewielkiej objętości. Produkty te zostały stworzone z myślą o wsparciu osób w niedożywieniu oraz w sytuacji ryzyka rozwoju niedożywienia. Dostarczenie odpowiedniej ilości kalorii oraz białka jest ważne przy utracie masy ciała.

W trakcie zaostrzenia choroby (takiej jak WZJG czy inne nieswoiste zapalenia jelit) nasze zapotrzebowanie na białko wzrasta. Według zaleceń ekspertów, w tym trudnym czasie powinniśmy spożywać od 1,2 do 1,5 g białka na każdy kilogram masy ciała dziennie.

Aby uzupełnić dietę w białko, warto porozmawiać z lekarzem o wprowadzeniu wysokobiałkowej żywności medycznej. Przykładem mogą być produkty z serii Resource (rekomendowanej przez farmaceutów jako nr 1 w kategorii żywienia medycznego w Polsce), a w szczególności Resource Protein – teraz dostępny w nowym, wygodnym kartoniku. Już jedno opakowanie dostarcza aż 18,8 g białka, 250 kcal oraz 28 witamin i składników mineralnych.

Ważna zasada: preparaty te powinniśmy zawsze wprowadzać pod kontrolą lekarza. Należy pić je bardzo powoli, drobnymi łykami, aby zapobiec ewentualnym biegunkom.

Co jeść przy zaostrzeniu? Lista produktów zalecanych

Dieta na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie zaostrzenia powinna być odpowiednio zmodyfikowana, w zależności od ciężkości choroby oraz indywidualnych potrzeb. W okresie nasilenia się objawów i zaostrzenia choroby, warto zadbać o spożycie lekkostrawnych posiłków z ograniczeniem błonnika nierozpuszczalnego. Do przygotowywania posiłków stosujmy odpowiednie techniki kulinarne, takie jak gotowanie w wodzie lub na parze czy pieczenie w folii, a warzywa i owoce spożywajmy w postaci obieranej, przecieranej lub zblendowanej.

Jakie produkty są zazwyczaj lepiej tolerowane w trakcie zaostrzenia?

  • produkty zbożowe oczyszczone: ryż biały, kasza manna, jasne pieczywo, makaron pszenny,
  • warzywa i owoce (gotowane i przecierane): gotowana marchew, dynia, ziemniaki, a także banany oraz gotowane, pieczone lub tarte jabłka,
  • produkty bogate w pełnowartościowe białko: gotowane na parze lub duszone chude mięso bez skóry (np. pierś z kurczaka lub indyka), chude ryby (np. dorsz), jajka ugotowane na miękko, w koszulce lub jajecznica na parze oraz fermentowane produkty mleczne, np. jogurt, kefir (w zależności od indywidualnej tolerancji),
  • wysokiej jakości tłuszcze roślinne, takie jak oliwa z oliwek czy olej rzepakowy,
  • napoje: woda niegazowana, napary ziołowe, słaby napar z czarnej herbaty, napar z suszonych jagód, rosół lub buliony.

Czego unikać w trakcie zaostrzenia?

W tym najtrudniejszym czasie, aby dodatkowo nie obciążać i nie podrażniać naszych jelit, warto zrezygnować ze spożycia produktów, które mogą nasilać uciążliwe objawy, w tym ciężkostrawnych, wzdymających oraz tych bogatych w błonnik pokarmowy. O jakich produktach mowa?

  • warzywa wzdymające i gazotwórcze: kalafior, kapusta (czerwona, biała, kiszona, brukselka), fasolka szparagowa, grzyby,
  • warzywa cebulowe: czosnek, cebula, por,
  • nasiona roślin strączkowych: groch, fasola, soja, soczewica, bób,
  • niektóre owoce, np. gruszki, śliwki, czereśnie czy suszone owoce,
  • produkty pełnoziarniste: ciemne pieczywo, grube kasze (m.in. jęczmienna, gryczana, pęczak), musli, otręby,
  • orzechy i nasiona, np. migdały, mak,
  • sery pleśniowe,
  • słodkie mleko,
  • surowe mięso i ryby.

Przykładowy jadłospis na 1 dzień przy zaostrzeniu WZJG

Śniadanie:

  • 3 kromki chleba pszennego posmarowane cienko masłem z chudą wędliną z indyka, chudym serem twarogowym i plastrami pomidora bez skórki (opcjonalnie, w zależności od tolerancji), słaby napar z rumianku.

II śniadanie:

  • jogurt naturalny (opcjonalnie bez laktozy) z rozgniecionym bananem, sucharek,
  • wskazówka: jogurt można dodatkowo uzupełnić doustnym preparatem odżywczym (np. Resource Protein), aby zwiększyć ilość białka i energii (po uprzedniej konsultacji z lekarzem).

Obiad:

  • pierś z kurczaka gotowana na parze, 3 kulki ziemniaczanego purée, purée marchewkowe, oliwa z oliwek do skropienia.

Podwieczorek:

  • kasza manna gotowana na wodzie z pieczonym jabłkiem, garść chrupków kukurydzianych, napar z suszonych jagód.

Kolacja:

  • 2 jajka ugotowane na miękko, bułka pszenna posmarowana cienko masłem, pieczona papryka bez skórki (opcjonalnie, w zależności od tolerancji), słaby napar z mięty.

FAQ

Czy w trakcie zaostrzenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogę stosować dietę bezglutenową?

Zazwyczaj nie ma takiej potrzeby, o ile nie występuje potwierdzona celiakia lub nadwrażliwość na gluten. Nie ma obecnie dowodów naukowych na to, że wykluczenie glutenu wycisza stan zapalny i ułatwia uzyskanie remisji choroby. Pamiętajmy, że nieuzasadnione eliminowanie produktów zbożowych na własną rękę może doprowadzić do niedoborów ważnych witamin i składników mineralnych. Zanim wprowadzisz tak dużą zmianę w swoim jadłospisie, zawsze skonsultuj się z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem.

Czy probiotyki pomagają w zaostrzeniu WZJG?

Probiotyki mogą okazać się pomocne w łagodnym lub umiarkowanym zaostrzeniu, przy zastosowaniu określonych, przebadanych preparatów. Wytyczne ESPEN wskazują, że wybrane szczepy probiotyczne mogą wspomagać osiąganie remisji WZJG. Jednak w przypadku ciężkiego rzutu choroby eksperci odradzają ich przyjmowanie. Pamiętajmy, że o wyborze konkretnego, bezpiecznego preparatu powinien zdecydować lekarz, który dostosuje suplementację do naszych aktualnych potrzeb.

Czy można pić kawę bezkofeinową w trakcie zaostrzenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

W przeciwieństwie do tradycyjnej kawy, która ze względu na kofeinę może podrażniać jelita i nasilać biegunkę, kawa bezkofeinowa oraz kawa zbożowa są produktami dozwolonymi w nieswoistych chorobach zapalnych jelit. Pamiętajmy jednak, że przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego kluczowy jest całokształt jadłospisu oraz indywidualna tolerancja. Jeśli po wypiciu kawy bezkofeinowej odczuwasz nieprzyjemne dolegliwości, czasowo z niej zrezygnuj. Wszelkie wątpliwości związane z zaleceniami dietetycznymi w trakcie zaostrzenia WZJG zawsze warto omówić z lekarzem lub dietetykiem.

Czy dieta w zaostrzeniu WZJG powinna być płynna?

Dieta w zaostrzeniu WZJG nie musi być płynna. Konsystencję i formę posiłków dobiera się do stopnia ciężkości rzutu choroby. W rzutach lekkich i umiarkowanych stosuje się dietę lekkostrawną o zmodyfikowanej, miękkiej konsystencji (potrawy ugotowane, przetarte na purée lub zblendowane), co pozwala oszczędzić jelita bez konieczności rezygnacji ze stałych pokarmów. Żywienie płynne, nierzadko uzupełnione żywnością medyczną, wdraża się w ciężkich rzutach, w przypadku niedożywienia lub gdy chory na WZJG nie toleruje tradycyjnych posiłków. Ostateczną decyzję o zmianie formy posiłków lub włączeniu doustnych preparatów odżywczych należy podejmować wspólnie z lekarzem.

Piśmiennictwo:

  • Jarosz M. (red.). Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia 2010.
  • Eder P, Łodyga M, Gawron-Kiszka M, Dobrowolska A, Gonciarz M, Hartleb M, Kłopocka M, Małecka-Wojciesko E, Radwan P, Reguła J, Zagórowicz E, Banasiewicz T, Durlik M, Rydzewska G. Guidelines for the management of ulcerative colitis. Recommendations of the Polish Society of Gastroenterology and the Polish National Consultant in Gastroenterology. Gastroenterology Rev 2023; 18 (1): 1–42.
  • Bieniek-Bruzdowicz D., Grochowska U. Poradnik żywieniowy dla chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Polskie Towarzystwo Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelita. Warszawa 2024.
  • Radziszewska M, Smarkusz-Zarzecka J, Ostrowska L, Pogodziński D. Nutrition and Supplementation in Ulcerative Colitis. Nutrients. 2022;14(12):2469.
  • Bischoff SC, Bager P, Escher J, et al. ESPEN guideline on Clinical Nutrition in inflammatory bowel disease. Clin Nutr. 2023;42(3):352-379.
  • Magro DO, Sassaki LY, Chebli JMF. Interaction between diet and genetics in patients with inflammatory bowel disease. World J Gastroenterol. 2024;30(12):1644-1650.
  • Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. 2023. Dieta lekkostrawna – zalecenia i jadłospis. Pobrany 03.09.2026 r., z https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/dieta-lekkostrawna-zalecenia-i-jadlospis/
  • Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. 2024. Nieswoiste choroby zapalne jelit – zalecenia żywieniowe. Pobrany 04.09.2026 r., z https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/nieswoiste-choroby-zapalne-jelit-zalecenia-zywieniowe/

Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Stosować pod kontrolą lekarza. Resource Protein – do postępowania dietetycznego w stanach niedożywienia i/lub w przypadku ryzyka niedożywienia, któremu może towarzyszyć zwiększone zapotrzebowanie na białko.


Udostępnij artykuł:

Powrót do "Strefa wiedzy"

Polecane produkty

Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Stosować pod kontrolą lekarza. Resource 2.0, Resource 2.0+Fibre: Do postępowania dietetycznego w stanach niedożywienia i/lub w przypadku ryzyka niedożywienia. Resource Protein: Do postępowania dietetycznego w stanach niedożywienia i/lub w przypadku ryzyka niedożywienia, któremu może towarzyszyć zwiększone zapotrzebowanie na białko. Resource Diabet Plus: Do postępowania dietetycznego w przypadku niedożywienia lub ryzyka niedożywienia u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu glukozy. Resource Instant Protein: Do postępowania dietetycznego u pacjentów w stanach niedożywienia lub w przypadku ryzyka niedożywienia, u których może występować zwiększone zapotrzebowanie na białko. Resource Refresh: Do postępowania dietetycznego u pacjentów onkologicznych z zaburzeniami zmysłu smaku związanymi z radioterapią lub chemioterapią, niedożywionych lub z ryzykiem niedożywienia. Impact Oral: Do postępowania dietetycznego w stanach niedożywienia lub ryzyku niedożywienia u pacjentów chirurgicznych w okresie okołooperacyjnym.