Żywienie PRZY nowotworzE jamy ustnej

W Polsce rak jamy ustnej to jeden z najczęściej rozwijających się nowotworów w obrębie głowy i szyi. W większości przypadków umiejscowiony jest on na języku. Co ciekawe, mężczyźni znacznie częściej chorują na ten typ nowotworu w stosunku do kobiet1.

Czynniki zwiększające ryzyko rozwoju nowotworów jamy ustnej

Czynniki, które predysponują do wystąpienia raka jamy ustnej to głównie:

  • palenie tytoniu,
  • nadużywanie spożycia alkoholu,
  • mechaniczny uraz jamy ustnej wraz z nieprawidłową higieną jamy ustnej.

Pierwsze objawy mogą być niespecyficzne. Warto jednak skonsultować z lekarzem wszelkie niepokojące zmiany.

Jakie objawy mogą wskazywać na występowanie raka jamy ustnej?

  • odczuwanie bólu podczas jedzenia,
  • problemy z przełykaniem,
  • zgrubienie,
  • obrzęk,
  • ograniczenie zakresu ruchów języka,
  • niegojące się owrzodzenia,
  • szczękościsk,
  • nieprzyjemny zapach z ust,
  • powiększenie węzłów chłonnych w obrębie szyi2.

Skutki uboczne leczenia nowotworów jamy ustnej

Występowanie skutków ubocznych zastosowanego leczenia dotyczy większości pacjentów chorujących na nowotwór jamy ustnej i znacznie utrudnia prawidłowe postępowanie żywieniowe. Zmiany w konsystencji śliny, zwiększona wrażliwość błon śluzowych jamy ustnej, utrudnione połykanie, suchość w ustach czy zaburzenia smaku to jedne z najczęściej ujawniających się działań niepożądanych.

Niedożywienie w chorobie nowotworowej

Niedożywienie wśród pacjentów onkologicznych jest powszechnie występującym zjawiskiem. Stwierdza się, że ok. 75% z nich doświadcza zaburzeń związanych z niedożywieniem. Ponadto pacjenci chorujący na nowotwór jamy ustnej są dodatkowo w większym stopniu narażeni na rozwój niedożywienia w wyniku leczenia chirurgicznego. Warto zwrócić uwagę, że stan odżywienia pacjentów to istotny czynnik mający wpływ na skuteczność zastosowanej terapii, a także ogólny stan zdrowia. Chemioterapia, a także radioterapia zwiększają ryzyko wystąpienia niedożywienia, które z kolei może wpłynąć na wydłużenie czasu hospitalizacji.

Żywienie podczas terapii przeciwnowotworowej

Głównym elementem przeciwdziałania niedożywieniu jest zapewnienie pokrycia zapotrzebowania energetycznego oraz białkowego chorego. Zastosowanie radioterapii w przypadku zawansowanych rodzajów nowotworów w obrębie głowy i szyi, w tym raka jamy ustnej może mieć wpływ na zwiększenie zapotrzebowania na energię nawet o ¼. Z kolei zapotrzebowanie na białko w chorobie nowotworowej może zwiększyć się nawet o niemal 70%. Warto pamiętać, aby w miarę możliwości dążyć do stosowania żywienia doustnego3. Jak zatem powinien wyglądać Twój codzienny jadłospis, aby zapobiec rozwojowi niedożywienia? Czy rak jamy ustnej uniemożliwia prawidłowe odżywianie?

Poniżej znajdziesz porady, które pomogą Ci zadbać o właściwe żywienie w tym okresie.

  1. Wybierz posiłki o odpowiedniej dla Ciebie konsystencji.

    Niejednokrotnie pacjenci nie są w stanie spożywać pokarmów stałych. W tym przypadku rozwiązaniem może okazać się wprowadzenie pokarmów o papkowatej konsystencji bądź doustnej diety w postaci płynnej. Możesz rozważyć z lekarzem zastosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, którą może charakteryzować znaczna zawartość białka oraz energii w niewielkiej objętości. Przykładem takiej żywności medycznej może być wysokoenergetyczny preparat Resource Refresh czy wysokobiałkowy Resource Protein. Są to produkty w płynnej formie, dedykowane w niedożywieniu lub ryzyku wystąpienia niedożywienia np. u pacjentów onkologicznych, których spożycie może mieć wpływ na poprawę stanu odżywienia. Ich stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem.
  2. Unikaj spożycia surowych, twardych owoców i warzyw, a także innych chrupkich produktów, takich jak orzechy czy wafelki.

    Dzięki temu uchronisz się przed dodatkowym bólem w obrębie jamy ustnej. Spróbuj dodatku sosów do produktów stałych, które mogą dodać miękkości ulubionym potrawom.
  3. Wyklucz z codziennej diety produkty wędzone, o wysokiej zawartości soli.

    Spożycie tego typu produktów może mieć negatywny wpływ na uczucie suchości w ustach, podrażniając dodatkowo Twoją śluzówkę.
  4. Sięgaj po wysokokaloryczne wersje produktów, jeśli spożywasz niewielkie ilości pożywienia.

    Przykładem takich produktów może być np. pełnotłusty jogurt czy mleko. Możesz również skonsultować z lekarzem zastosowanie preparatu odżywczego, np. Resource Refresh, a także Resource 2.0. Są to wysokoenergetyczne produkty, których zastosowanie może mieć wpływ na poprawę Twojego stanu odżywienia.
  5. Zadbaj o regularne picie wody.

    Dzięki temu zapewnisz odpowiednie nawodnienie swojego organizmu, a także złagodzisz uczucie suchości w ustach4, 5.

Zobacz także:

Piśmiennictwo:

  1. Szybiak B., Korski K., Golusiński W. Rola poszerzonego badania histologicznego w ocenie wznowy miejscowej nowotworów jamy ustnej. Otolaryngologia Polska 2015; 69(1): 17-21.
  2. Jankowska M., Starzyńska A. Nowotwory złośliwe jamy ustnej - charakterystyka, diagnostyka, postępowanie. Forum Medycyny Rodzinnej 2016; (10)3: 254–262.
  3. Jagielska B., Symonides M., Starościak S., Kawecki A. Leczenie żywieniowe - czy jest istotne u chorych z nowotworami głowy i szyi? Współczesna Onkologia 2004; 8(1): 33-37.
  4. Kapała A. Nutritional therapy during the treatment of head and neck cancer. Oncology in Clinical Practice 2018; 14(2): 79-85.
  5. Cancer Research UK. Eating. Pobrany 18.11.2021 r., z https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/mouth-cancer/living-with/eating

Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Stosować pod kontrolą lekarza. Resource Refresh - do postępowania dietetycznego u pacjentów onkologicznych z zaburzeniami zmysłu smaku związanymi z radioterapią lub chemioterapią, niedożywionych lub z ryzykiem wystąpienia niedożywienia. Resource Protein - do postępowania dietetycznego w stanach niedożywienia i/lub w przypadku ryzyka niedożywienia, któremu może towarzyszyć zwiększone zapotrzebowanie na białko.